ESKİŞEHİR
HAKKINDA
CUMHURİYET DÖNEMİ
Eskişehir,
Milli Mücadele yıllarında, uzun süre gündemde kalan bir şehir olmuştur.
İstanbul'u Anadolu'yu bağlayan demiryolu üzerindeki stratejik konumu,
iç çalışmalardaki rolü, Anadolu'yu istila etmiş olan Yunan Ordusu'nun
Orta Anadolu'ya geçişinin eşiğini oluşturması ve yeni devletin kuruluşuna
katkılarıyla önem kazanmıştır.
Mustafa
Kemal Paşa'nın başkanlığında toplanan Sivas Kongresi'ne (4 Eylül 1919)
Eskişehir'den; Siyahizade Halil İbrahim Efendi, Bayraktarzade Hüseyin
Bey ve Hüsrev Sami Bey katılır.
Mustafa
Kemal Paşa ve arkadaşları, Eskişehir'de toplantı yapmaya karar verirler.
Ancak Eskişehir-Ankara tren yolunun işletilmesinin itilaf devletlerince
yasaklanmasından dolayı toplantı Ankara'da yapılır.
Atatürk, ünlü Nutku'nda, Kurtuluş Savaşı sırasında Eskişehir'e 520
kişilik bir İngiliz taburuyla, 100 kişilik bir başka müfrezenin gönderildiğinden
söz eder. Bu kuvvetler Eskişehir'de İstasyon çevresine yerleşirler.
15
Mayıs 1919'da İzmir'e, çıkan Yunanlılar, kısa süre içinde Menderes,
Salihli, Akhisar ve Ayvalık'a kadar uzanan bir hat üzerinde ilerlediler.
Yunan kuvvetleri ayrıca, İstanbul'daki İngiliz Generali Milne ve kuvvetleri
tarafından desteklenmekteydi. İngiliz Generali Milne, görünüşte iki
tarafa da saldırıyı yasaklamıştı. Ancak Yunanlılar, 22 Haziran 1920'de
saldırıya geçerek Bursa, Uşak, Alaşehir ve Nazilli'yi aldılar.
1921
yılında Eskişehir'e 40 km. uzaklıktaki İnönü'de, Birinci ve İkinci
İnönü Muharebeleri yapıldı. Stratejik konumu bakımından önem taşıyan
Eskişehir'in, Yunanlılar tarafından elde tutulması son derece önemliydi..
Bu yüzden Türk-Yunan Savaşlarının beş muharebesinin üçü, Birinci İnönü,
İkinci İnönü ve Kütahya-Eskişehir Muharebeleri, Eskişehir 'de gerçekleşmiştir.
Eskişehir-Kütahya
Savaşları sonunda Türk Ordusu Sakarya'nın doğusuna çekilir. 23 Ağustos
1921'de Yunanlılar yeniden saldırır. 30 Ağustos 1921'de ise düşman
ordusu, en ağır yenilgiyi alarak geri çekilmeye başlar. 2 Eylül 1922
günü, Seyitgazi yönünden gelen Türk Süvarileri Tekkeönü'nden Eskişehir'e
inerler ve düşman kuvvetlerini Eskişehir'den çıkartırlar. Cumhuriyet
Dönemi'nden önce, Lozan Konferansı görüşmelerinin ilk bölümünün kesilmesinden
sonra, İsmet Paşa ve heyeti, Mustafa Kemal Paşa'yla Eskişehir'de bir
araya gelir. Daha sonra Mustafa Kemal Paşa, Cumhuriyet'in ilanının
ardından çıktığı yurt gezilerinde trenle Eskişehir'e gelir. Halk tarafından
büyük bir coşkuyla karşılanır. 6 Ağustos 1929'da yine Eskişehir'e
gelen Atatürk, Eskişehir Garı'nda kendisini karşılayan Temyiz Mahkemesi
üyeleri ve gazetecilerle görüşerek, demeç verir. 16 Ocak 1933'teki
yurt gezisinde, Eskişehir'i gezer, lisede derslere girer ve Halkevi'nde
görüşmeler yapar. 21 Haziran 1934'te, beraberinde İran Şahı Rıza Pehlevi'yle
Eskişehir'e gelerek, "Atatürk Havaalanı"nı gezer ve hava
manevralarını izler.
8
Haziran 1936, 6 Ocak 1937, 4 Haziran 1937 ve 20 Kasım 1937 tarihinde
de trenle Eskişehir'e gelerek, garda ve şehirde görüşmeler yapar.
Atatürk Eskişehir'e son olarak, 21 Ocak 1938 tarihinde gelir. Kendisini
karşılayanlarla garda üç saat görüşür. Bu arada, daha önce isteği
üzerine Eskişehir'e getirilmiş olan "Kalabak" suyuna, "Atatürk
Suyu" adının verilmek istendiğini duyunca, şöyle der: "Tabiatın
vermiş olduğu bir nimetin sahibi olmak isteği ve iddiasında hiçbir
zaman olmadım."
Atatürk
yurt gezilerinde İstanbul'dan sonra en çok Eskişehir'e gelmiş, her
gelişinde Eskişehirliler'in sorunlarını sormuş, görüşmeler yapmıştır.
Atatürk'ün
Eskişehir'e geliş tarihleri sırasıyla şöyledir.
1.) 21 Haziran 1920 - 22 Haziran 1920
2.) 28 Temmuz 1920
3.) 27 Ağustos 1920 - 28 Ağustos 1920
4.) 4 Aralık 1920 - 5 Aralık 1920
5.) 11 Şubat 1921 - 13 Şubat 1921
6.) 2 Mayıs 1921 -3 Mayıs 1921
7.) 15 Ocak 1923
8.) 19 Şubat 1923 - 20 Şubat 1923
9.) 24 Mart 1924
10.) 30 Ağustos 1924
11.) 21 Eylül 1925
12.) 5-6 Ağustos 1929
13.) 20-21 Temmuz 1931
14.) 16 Ocak 1933
15.) 16 Nisan 1934
16.) 21 Haziran 1934
17.) 8 Haziran 1936
18.) 6 Ocak 1937
19.) 9 Ocak 1937
20.) 4 Haziran 1937
21.) 20 Kasım 1937
22.) 20 Ocak 1938 (Kalabak s.)
Eskişehir,
savaştan sonra yeniden kurulur ve savaş kalıntılarının arasından yeni
bir şehir yaratılır. İşgal günlerinin ardından, ilk olarak ekonomi
alanında düzenlemeler yapılır. 31 Aralık 1925 tarihinde "Zahire
Borsası" ve "Eskişehir Ticaret Borsası" kurulur. 1894
yılında çalışmaya başlayan ve nitelikli işçi yetiştirilmesine ön ayak
olan "Lokomotif ve Vagon Tamir Atölyesi" ve buna bağlı "Çırak
Okulu" çalışmalarını sürdürür. Bunlara ek olarak 1926 yılında,
"Uçak Bakım Atölyesi" kurulur. Bu kuruluşlar, Eskişehirliler'e
yeni iş imkânları yaratır. Cer ve tamir atölyeleri, 1924 yılında T.C.D.D
İşletmesi'ne devredilir. 1918 yılında ise "Eskişehir Çiftçi Bankası"
kurulmuştur.
Cumhuriyet'in
ilk yıllarında endüstriye, tarıma ve doğal kaynak araştırmalarına
hız verildi. Bu yıllarda un, tuğla kiremit, kereste endüstrileriyle
ilgili araştırmalara da başlandı. 1927 yılında Eskişehir'de, "Kurt
Kiremit Fabrikası" ve "Arslan Kiremit Fabrikası" kuruldu.
Bu iki fabrikanın başarısı bu bölgede kısa zaman içinde başka fabrikaların
da açılmasını sağladı.
1927'deki
ilk hamleden sonra, Eskişehir'de çanak-çömlek endüstrisi hızla gelişti.
Bugün on iki modern kuruluş ve Eskişehir Ticaret Odası üyelerinin
bir kısmı kiremit, tuğla ve sıcak tuğla üretimine destek vermektedirler.
Türkiye'de talep edilen çanak-çömleğin büyük bir bölümü Eskişehir'den
karşılanmakta ve bir kısmı da ihraç edilmektedir. Bu endüstrinin gelişimi,
1953 yılında kurulan Çimento Fabrikası'nın banka kredi desteği ile
sürdürülmüştür. Bunun yanısıra 1965 yılında kurulan "Eston A.Ş.",
prefabrik yapı sektöründe önemli hizmetler vermektedir. Anadolu'da
yapılan porselen ve seramikler, Eskişehir'in yanısıra Bursa, Kütahya
ve Bilecik'te de gelişen bir endüstri kolu olmuştur.
Eskişehir
her zaman tahıl üretiminde ilk sırayı alan illerden biridir. Ekmek
yapımına uygun olan ak buğday ve biracılıkta kullanılan arpa, bu yörede
yetiştirilir. Ayrıca 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren, Rus
Çarlığı'nın yıkılmasından sonra Kırım ve Orta Asya'dan gelen Tatarlar,
tarım alanındaki gelişmelere büyük katkıda bulunmuşlardır. Eskişehir'de
Şeker Fabrikası'nın kurulmasında önce şeker pancarı üretimi yapılmamasına
rağmen, 1933 yılından itibaren şeker pancarı üretiminin sulu tarımda
önemli bir yeri olmuş ve köylerin girdileri artmıştır.
1940
yılında Eskişehir, Türkiye'nin altıncı büyük ilidir. Artan nüfusla
birlikte, konut yapımında büyük bir artış görülmektedir. Kent merkezi
sürekli olarak kuzeye doğru genişlemektedir. Doğuda Şeker Mahallesi
ve Yeni Mahalle, bu dönemde kurulmuştur. Odunpazarı ve Yukarı Mahalle,
artık bir merkez olmaktan çıkmıştır. Aşağı Mahalle'de, Hamam Caddesi'nin
iki yanında, Porsuk boyunca uzanan kavak ve söğüt ağaçlarının arka
kısmında Bahçelievler bulunmaktadır. Bu dönemde Köprübaşı Caddesi
seçkin bir yer olmuş, yeni iş yerleri açılmıştır. Kentin eğlence ve
gezinti yerleri, Yalaman Adası ve Suboyu'dur.
1940'larda
Eskişehir'de endüstriyel gelişmelere teknoloji de eklenmiştir.29 Ekim
1961 tarihinde. Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'in, Türkiye Cumhuriyeti'nin
kuruluş yıldönümü kutlamaları için Eskişehir'e gelmesinin planlanması
üzerine, bu tarihte ilk otomobil Cumhurbaşkanı için üretildi ve sunuldu.
Önce
arabanın gövdesini oluşturan parçalar, sonra gövde ve diğer bölümler,
buradaki atölyelerde imal edildi. Metal levhalarla gövdesine şekil
verildi. Üzerinde günlerce çalışıldı ve ortaya yepyeni bir otomobil
çıktı. Bu otomobile "Devrim" adı verildi. Devrim, ilk gösteriminde
(29 Ekim 1961) Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel tarafından kullanıldı.
Devrim;
otomobil üretiminde ilk tecrübe, ilk adımdı. Bu, görünüşte sembolik
bir işti. Ancak olanaklar dahilinde, Türkiye'nin endüstri sektöründe
neler yapılabileceğinin bir göstergesi olmuştur. Bu ilk adımdan birkaç
yıl sonra, "Anadol" adı verilen otomobilin üretimine başlandı.
29
Ekim 1961 tarihli gazetelerde şu başlıklar yer almaktaydı: "İlk
Türk otomobili Devrim, yola çıktı ve yirmi adım sonra durdu".
Bu
başlığı, ilk geziyi yapan Cumhurbaşkanı Cemal Gürselin sözleri izliyordu:
"Türk
araba yapar ama, benzini koymayı unutur."
Devrim,
bugün artık sessiz sedasız duruyor. Ancak Eskişehir sanayii, ilerlemesini
durmadan sürdürüyor.
kaynak: http://www.eskisehir-bld.gov.tr/kentr/et/et04.php
