Grava averto! La jena skribaĵo estis verkata en Esido sed ne en Esperanto! La gramatiko de Esido iom diferencas de tiu de Esperanto. Bonvolu konsulti la regulojn de Esido antaŭ ol komenci plulegi. Se vi ankoraŭ estas lernanto de Esperanto, konsideru tion, ke malsimila gramatiko povas malhelpi vin en ties korekta ellerno.

La grot-kamenoj
  Okazis en 1976, en una brilanta e varma somera tago, dum la studenta feriado.
Dek aventurema, malsata je adrenalino, kaverna esploristo, penis porti una vinĉa tamburo tra una densa pina arbaro, algrimpante la malfacila, kruta tereno, sur la sovaĝa deklinoj di Biharo montaro en Transilvanio, en tn. regiono "La perdata mondo".
Nomata tiel, ĉar la natura ĉirkaŭaĵo iam estis tiom netuŝata, sen gvida punktoj, ke tie cirkulis nek homo nek besto. Densa, ne prizorgata pina arbaro, kie nur la pura naturo difinis la biologia ekvilibro. Arbegoj sa naskis, kreskis e mortis tie. Neniu portis for la morta arba trunkoj. Inter ili densis filiko, e ie-tie granda pecoj de kalka roko kovrata per muskoj. Putranta ŝtipegoj kuŝis ĉie donante spaco de vivo por centoj da malgranda estaĵo kiu transformis e redonis la morta organika materio por la cetera vivuloj. Ĉio funkciis perfekte sen la interveno de la detrua homa mano.

La serĉantoj de aventuro silente iris sur la ascenda vojo, stumblante kontraŭ stonoj, ise falanta e putranta trunkoj de arbo, veproj e neatendata kavetoj.
Estis taĉmento de mem-vola esploristoj el kvar lando, kiu en ĉiu jaro kunvenis en tiel nomata Padiŝo - grandega karsta alta ebenaĵo, traborata subtere per miloj da galerio kiel giganta fromaĝo, e surtere vundata per dolinoj (karsta konusa kavaĵoj) kiel batalejo trafata per bombegoj - por malkovri pli nova kavernoj, aŭ daŭri la jam malkovrata sed ne ĝisfine esplorata grotoj. Tio okazis kutime en la komenco de aŭgusto, kiam la nivelo de la subtera akvoj estas regule malalta.
I kaze la celo di nia stranga agado estis esplori la subtera itinero di la tiu kaŝanta rivereto, kies galerioj profunde en la monto kunligas tri grandega grotkamenoj, la t.n. Nigra, Ĝemela e Kovrita, e poste elfluas iom malalte, je kelka kilometro fore, kiel abunda karsta fonto nomata Urso.

La obsedata grupeto klopodis atingi la granda grota kameno Ĝemelo, kun diametro en la surfaco de ĉ. dudek metro, e 97 metro profunda. Ni surgrimpis jam je mil-cent metro altitudo, e vagis sur karsta ebenaĵo, kiu tamen estis sufiĉe neregula tereno pro la dolinoj, e montetoj. Kelkloke bedaŭrinde la pina arbaro jam estis iomete igata maldensa pro la "barbara-arbara" produktado de ligno, e ne indulgis ni la tralasata forta radioj di suno fare de senarbejoj. Krome, atakema kuloj el kirlata veproj aris ĉirkaŭe e impetis nia ŝvitanta korpoj. Troŝarĝataj per pezega tornistroj, ne eblis frapadi la kuloj. Pro la komencata produktado de ligno, la etiketo de "la perdata mondo" ĉiam pli e pli devenas nur una iama fameco.

Tri pola, unu slovaka, du el Hungario e kvar loka aventuremuloj spronis la sama pasio. Estis jam prilaborata una "internacia" komunikadilo. Tio konsistis el la bone konata internacia gesto lingvo miksata kun pola vortoj. Ĉar pola esploristoj ofte vizitis nia lando, e organizis komuna esplora kampadejo, ni ĉiam pli e pli ellernis la pola baza vortoj koncerne al la nia komuna agado. Sed tiam ne isus malhelpanta ia taŭga pont-lingvo. Ĉeestis en grupeto anke du virinoj hardataj per monto, unu el la pola gastoj, e unu el nia loka parto-prenantoj.

Post kelka horo de pena baraktado inter ŝtonegoj e pikanta arbedoj dum kio ne unu el ni falis teren, sur tapiŝo de dika likopodia tavolo e humida briofitoj, subite aperis sen ia ajn antaŭsigno granda ŝtona faŭko en neimagebla sovaĝa natura medio. Estis jam tri posttagmeze, e la suna radioj trafis la humida muska rando di la roka neko, ornamata anke per arbedoj de mirtelo, igante brila la miloj da akvoguto kiel perloj en juvelulo. Ie-tie nuboj de insekto dancis super la vegetalo en la suna radioj. Impresata de la fascinanta abisma vidaĵo, ni haltis e demetis la tornistroj por kontempli de proksime la konkerenda establaĵo. Granda ronda roka aperto, trapontata per natura ŝtonega arko, kio disdividis la grota faŭko en du truego, unu malgranda e unu pli granda. Malgraŭ la surfaca aspekto, ĝi estis sube tamen nur unu kameno.

Sekvis hora ripozo dum kio ni elprenis la manĝa provizoj el tornistroj e kundividis tio inter ni sur sternata tenda folio, e ekmanĝis per granda apetito. Kiel frandaĵo eblis rikolti la jam matura fruktoj di mirtelo. Pri drinkebla akvo ni devis prizorgi ĉar en karsta regionoj la akvoj ĝenerale sa kuŝas sub surfaca on akvo tra-lasanta kalka tavolo.
Estis silente tie, aŭdeblas nur la murmureto de insekta nuboj e ie fore la frapado di una buntpego. Estis senvente, e la varma, humida, kvazaŭ tropika aero malhelpis la sa elvaporo di la ŝvito, e alogis la kuloj.

Post sa sato ni diskutis pri la taktiko kiel sieĝi la nekonata subtera spacoj. Ni fiksis la vinĉa tamburo per ŝnurego de dika arba trunko, kies disa radikoj forte sa kroĉis en la kalk-ŝtona tereno, kiel hoka ungoj de aglo. Anke ambaŭ-flanke la tamburo estis igata rigida al du arbego per ŝnuregoj. Kvankam ni estis ĉiam ambiciulo, tamen neniam estis troriskema. Estis la unua fojo, ke ni uzis vinĉa tamburo. Antaŭe la kutima solvo por descendo e ascendo en grota kamenoj estis la uzo de ŝnura eskalo. Se temis nur pri descendo, tiam kutime ni sa subis nur per ŝnurego, uzante speciala descenda ilo. Sed la ascendo sur ŝnurego anke pere de speciala grimpiloj estis tro lanta e iganta laca. Pro tio ni antaŭe uzis nur ŝnurega eskalo kiam esplorois pli profunda grota kamenoj. Sed por munti cent metro el ili, ni devis kunporti dek rulaĵo, ĉar unu rulaĵo estis nur dek metro longa, e pesis pli ol 3 kilogramo. La ŝnureskaloj estis farata el ŝtala ŝnuroj e el dekok centimetro longa tubetoj de aluminia alojo kiuj estis muntata je kvardek centimetra distanco inter ili.

Ni decidis, ke tri el ni restu sur la surfaco por manipuli la vinĉo e asekuri la descendantoj. La ceteraj komencis alivesti sin al la subtera kondiĉoj. Profunde sub la surfaco, la temperaturo konformas al la loka jara averaĝa temperaturo. I tie ĉe milcent metro altitudo tio estas kvar Celsia grado. La speciala kombineo e la ŝuoj estis akvo-rezista. Ĉiu el ni disponis je tri lumilo. La plej grava estis la acetilena lampo muntata surfrunte alsur la sekur-kasko kun akvo-rezista ŝtona fajrerilo, post tio la elektra lampo kun rezerva ampoleto, e la tria estis la kandelo e la akvo-rezista alumeto. Apartenis al la kaverna persona ekipaĵo anke po unu rulaĵo de tridek metro longa ŝnuro, risorta hokoj, martelo, lamena najloj por roka muro, akvo-reziste pakata vestaĵo kiel ŝanĝ-vesto, sukuraĵo, nutraĵo. Tiel plene instalata, staranta ĉe la rando di la abismo e atendanta nia vico por descendi, ni ege suferis pro sa trovarmo.

Unue, iu el la samloka kunuloj alkroĉis la resorta hoko di la fino di la ŝtala ŝnurego al la sia sekura zono. Du el ni komencis lasi suben nia unua entreprenanto turnadante la kranko di la transmisiilo, e debobenante la ŝtala ŝnurego desur la tamburo. La operacio daŭris je ĉirkaŭ dekkvin minuto, ĉar la transmisia kvociento estis konsidereble granda. Unu metro eblis descendi en ĉ. dek sekundo. Anke la rebobenado sen ŝarĝo daŭris dek minuto. Poste sekvis mi. Alkroĉis la risorthoko al la sekura port-bendo e retro-klinis mi streĉanta la ŝnurego. Tiel paŝante lante malantaŭen laŭ la debobenado, mi atingis la rando di la abismo. Sa klinante dorse al la abismo, mi komencis paŝadi sur la vertikala roka muro suben. Samtempe tuŝis mi juktikla sento pri timeto, e ekscita sento pro sa alto di adrenalino. Jen la motivado di la aventuroj. La ŝtala ŝnurego subenlasis mi laŭ la roka muro. Tie la muro iomete sa subklinis je la vertikalo, e la distanco de la muro kreskis tiel multe, ke post kelka metro la piedoj ne plu tuŝis la roko. Tiam la derulanta ŝnurego komencis tordi mi.
Post kiam mi desupris el la supera rando di la truego, ekde kelkmetro malalte karakteriza odoro de malvarma, humida, ŝima e mucida ŝtona surfaco frapis mia nazoj. Estis tiu specifa bukeo di kaverno kiu allogas amaso da aventuremulo al la grotoj. Estas odoro kio igas ŝajni mistero, nekonato e eblo por plua malkovradoj. E igas pli la adrenalino. Do mallonge, ĝi antaŭ-signas la aventuro.

La ŝnurego pli e pli suben-lasis mi, kiel giganta araneo. Ju pli mi sa malaltis, des pli tuŝis mi malvarma e malseka tavolo de aero. Samtempe, la grandega ronda truo super mia kapo laŭgrade sa malgrandis, e la ĉirkaŭaĵo sa malhelis. La tempo pasis nerimarkate, e foje anke frapetoj komencis sonadi sur mia sekur-kasko. Tie jam desur la muro komencis sa aparti ĉiam pli e pli akvo-gutoj. Anke vespertoj traflugis super la mia kapo per apenaŭ perceptebla flugila frapado. Subite gutego trafis la flamo di la lampo, e estingis ĝi. Vane mi enŝaltis la elektra lampo, ĝi neniom efikis en tio larĝega malhela abismo. Nur kiam atingis la grandega konuso de rubamaso, konsistanta el ŝtonoj, ise velkanta folioj, putranta arbotrunkoj ornamata per fungoj, e alia restaĵoj, mi sukcesis iomete ilumini la supraĵo sur kiu mi sa alteris. La ise antaŭiranta kunulo jam iris alsuben la konuso, e staris ĉe la ties bazo. Poste, mi dekroĉis la resorta hoko, e reigis bruli la acetilena flamo. Estis silente, e nur la akvo-gutoj plaŭdis tie e tie en tiu malhela, malvarma e humida halego. Tiam mi signis per lampo al la surfaco, por igi retirata la resorta hoko, e komencis grimpi suben la konuso, transgrimpante ie tie neĝa amasoj. Tie en profundo eĉ en aŭgusto sa konservas la neĝo e la glaco.

Pasis anke unu horo e duono ĝis kiam descendis anke la cetera kvin gekunulo, tri viro e du virino. Tiam nia subtera taĉmento sa regrupis, e ekiris serĉante la subtera rivereto. Ni trovis du rivereto kun iom diferenca temperaturo. Nefore de la bazo di la kameno ili kun-fluis e sa direktis al tn. Ursa karsta fonto. Unu el la riveretoj ŝajnis flui el Nigra grota kameno e estis jom pli varmeta ol la alia. Baldaŭ ni penetris alen la enirejo di tiu akva galerio ĉar ni celis atingi Nigra grota kameno subtere. Ni kalkulis je malpli abunda akvo-nivelo, sed la pluvoj kiu falis antaŭ unu semajno ankoraŭ efikis je la subtera riveretoj. Tio igis malfacila e pli lanta la progreso en la galerioj.
Feliĉe, ke la muroj ne estis tro dista unu de la alia, e eblis uzi la disgamba metodo por progresi laŭ la galerio. Kelkloke tamen la muroj sufiĉe multe sa larĝis, e devis degrimpi suben ĝis la rivereto, e sekvi jen la dekstra, jen la maldekstra flanko di la galerio, grimpante sur la rokoj iom super la akvo. Aliloke ni devis streĉi asekura ŝnureto por igi malgranda la risko plonĝi alen la akvo. Sekvis anke seka etapoj sur la subtera itinero, kie ni povis ripozi, manĝi e sa refortiki. Tro longe ne eblis senmove stari, ĉar la malvarmo penetris ni ĝisoste. La temperaturo estis tie kvar celsia grado. Necesis trovi la ĝusta ekvilibro inter la sufiĉe varma vestaĵo e la taŭga vestaĵo por grimpado. Anke la tro multe da pakaĵo malhelpis la progreso. La du virino estis mirinde eltenema. Nur ĉe la danĝera lokoj ni decidis munti asekura ŝnuretoj por helpi la transiro tra tiu trapasejoj. Aliloke la rivereto fluis suben tra una nepenetrebla galerio por ni, e sia bruanta kuro malaperis. La esploro jam daŭris je pli ol kvin horo, e jam estis tempo por ŝanĝi la karbido en la acetilena lampoj. Tion manevron ni faris singardeme por eviti la poluado di la akvo. On la uzata materialo el lampoj ni enmetis alen skatoloj. Ne temis pri granda kvanto. La rezerva karbido ni portis en ujoj kune kun iom da petrolo. Tiel ni igis fore la danĝero, ke la karbido sa detruu pro humido.

Sekvis kelka akvo-faletoj e malfacile trans-ireblaj lokoj. La galerioj kelkloke havis konsiderinda alteco, kies plafono ne eblis facile ilumini per nia luminiloj. Grota ornamoj (stalaktitoj, stalagmitoj, ktp.) ĝenerale ne tre abundis, sed ni trovis kalka lakto, iaspeca de flosanta kalka eroj elsolvata el kalka roko fare de la karbona dioksido.

Progresante laŭ la sa altanta deklivo post kelka horoj aperis en fluejo restadata putranta trunkoj de arbo, kiu antesignis la proksimeco di la grota aperto. Post kelk-cent metro ni atingis grandega amaso da arba trunko ĵetata en granda neko ĉe kies supro sa vidis steloj e konturoj de arboj. Intertempe sa vesperis, sed la ĉielo estis sennuba e la luno iluminis la pintoj di la arboj ĉirkaŭ la granda abismo. Supre, ĉe la rando de la abismo sa vidis kiel lampiro, la frunta lampo di unu el nia kunulo kiu restis surface e trans-vagis al Nigra neko atendante nia apero. Ni ekvidis unu la alia e reciproke lumsignis salute. Ne eblis elgrimpi el la fundo di tiu neko, do sekvis iom da ripozo, e poste preparo por retroiro. Ni ŝanĝis la karbido el lampoj, manĝis kio ankore restis el nia rezerva nutraĵo e ekiris reen.

La vojaĝo reen daŭris iom pli malmulte, ĉar en la malfacila trairejoj ni lasis helpilo kiu nun igis la reveno pli facila. La plej signifa danĝero en tia loko estas la subita kresko de la akvo. Tiu danĝero minacas oni kutime se la esploro daŭras pli ol la verŝajno pri dum-esplora ŝanĝo de la vetero.
Iam post nokto-mezo ni atingis la bazo de Ĝemela kameno, nia elira punkto, kie pendis la resort-hoko di la vinĉa tamburo. Ĉiuj estis jam lacega e pli malpli malseka pro hazarda faloj alen la akvo. Tie en la fundo di la neko la temperaturo estis iom pli malvarma ol en galerioj, pro ise akumulata neĝo e glaco. Sekvis senpacienca atendado por la ada reveno de la resort-hoko.
La ascendo daŭris iom pli ol la descendo. Nia kunuloj de la surfaco sin ŝanĝe turnadis senhalte la kranko de la vinĉo kiel eble plej rapide. Kiam iu el ni atingis la surfaco, tuj transprenis la krank-turnado por sa ekvarmi. Ĉe la supraĵo estis surprize varmega kompare al la subtero malgraŭ la maten-krepusko. Baldaŭ ĉiu el ni atingis la surfaco e sin alivestis. Post mallonga manĝado ni kuŝis alsur la mola tapiŝo de musko e tute ne penis ekdormi.
Iam, proksime de tagmezo ni sa vekis, e sentis ni iom sa senŝarĝata (por nelonge) de tiu tentanta sento pri ekaventuradi.

László István TÓTH

Aprilo, 2004
Komencen