Amacı:
Olayın meydana geldiği yerde bulunanlarca zaman geçirmeden hayat kurtarıcı veya zarar azaltıcı girişimlerde bulunmak, hayati tehlikeyi yok etmek veya en aza indirip can kurtarmaktır.

İLK YARDIMDA GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULMASI GEREKEN HUSUSLAR

1.

2.

3.

4.

5.

6.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

İLK YARDIM UYGULAMALARI

SUNİ SOLUNUM

Solunum durduğu veya durmak üzere olduğu hallerde suni solunum uygulamasına geçilmelidir. Suni solunum iki şekilde yapılır.

1.

2.

Holger-Nielsen Metodu:

Hasta yüzüstü yatırılıp başı ellerinin üstüne yana çevrilmiş olarak konur. Sırtından göğüs kafesine baskı yapılır, dirseklerinden tutulup ileri ve yukarı çekip bırakılır. Bu hareket dakikada 15-20 defa tekrarlanır. Solunum normal hale gelene kadar bu hareket periyodik olarak devam eder.

KALP MASAJI

Kalp masajı; kalbi durmuş olan yani nabzı alınmayan hastalara uygulanır.

Avuç içi hastanın göğüs kemiğinin alt kısmına yerleştirilir. Göğüs 4-5 cm. esneyecek şekilde bastırılıp bırakılır. Bu dakikada 60-80 defa tekrarlanır. Bu olay suni solunum ile beraber yapılması gerekiyorsa, 4 defa kalp masajı arasında 1 veya 2 kez suni solunum yaptırılır.

KANAMA ŞOK VE BAYILMALAR

Kanama:

Kanın damar dışına akmasına kanama denir.
İnsan vücudunda 5-7 litre kan bulunmaktadır. Bunun 1/3‘ünün kaybedilmesi hayatı tehlikeye sokar. Bu nedenle kanaması olan bir hastanın derhal kanamasının durdurulması veya azaltılması gerekmektedir.

Kanamalar iki gruba ayrılır :

1.

2.

Belirtileri:

1.

2.

3.

DIŞ KANAMALAR

Dış kanamalar kendi arasında üç gruba ayrılır.

1.

2.

3.

Atardamar Kanamaları : Bu kanamada kan açık kırmızı renkte ve fışkırma tarzında akar. Birinci derecede önemli olan bir kanamadır.

Toplardamar Kanamaları : Bu kanamada ise kan koyu kırmızı renkte ve süzülme şeklinde akar.

Kılcal Damar Kanamaları : Devamlı ve yavaş bir şekilde akar.

Kanamalar geçici olarak iki şekilde durdurulur.

1.

2.

1.

2.

Turnike ile kan dindirme:

Daha ziyade el, ayak kol ve bacak kanamalarında uygulanır. Bu iş için kalınca bir sargı bezi, kravat, lastik bant veya elastiki bantlar kullanılır.

Turnike için en sağlıklı malzeme ESMARK BANT’ıdır. Kesinlikle tel, ip ve benzeri malzemeler vücuda zarar verebileceğinden dolayı kullanılmamalıdır. Turnike faydalı bir uygulamadır. Çünkü; atardamar kanamasıyla birlikte toplardamar ve kılcaldamar kanamalarını da durdurur.

Turnike uzun zaman uygulanmamalıdır. Aksi halde KANGREN olma tehlikesi doğacaktır. Turnike uygulandıktan sonra her 15-20 dakikada bir gevşetilmeli 1-2 saniye kan akıtıldıktan sonra tekrar sıkılmalıdır.

Eğer hastanın gideceği yol uzun ise bu işleme en fazla 1-2 saat devam edilmeli, daha sonraki sürelerde gevşetilme işlemi 10 dakikada bir yapılmalıdır.

En önemli konu ise turnike uygulandığı ve gevşetildiği saat bir kağıt parçasına yazılarak hastanın üzerine iliştirilmelidir.

Turnike uygulanmasında dikkat edilmesi gereken diğer bir husus ta turnikenin gevşememesini sağlamaktır. Buna düğüm atılmadan evvel konulacak silindir biçiminde veya düz bir tahta parçasını koymak, düğüm atıldıktan sonra tahta parçasını çevirip iyice sıkıştırdıktan sonra tahta parçasının ucunu ayrı bir sargı bezi ile sabitleyerek sağlamış oluruz.

Turnike yalnızca tek kemikli bölgelere uygulanır. (Üst kol kemiği, üst bacak kemiği)

ŞOK

Ağır sakatlanma, yaralanma, kan kaybı, zehirlenme ve vücudun su kaybetmesi sonucu kanın yapısının ve dolaşım özelliklerinin bozulmasıyla meydana gelen şuur bulanmasına ŞOK denir.

Belirtileri:
Fenalık hissi, el ve ayaklarda soğuma, bulantı, kusma, deride solukluk, nabzın zayıf fakat hızlı olmasıdır.

İlk Yardım:
Hasta sırtüstü yatırılır ve ayakları yukarıya kaldırılır. Battaniye ve benzeri şeylerle sarılarak sıcak tutulur. Vücudunu sıkan gömlek, kravat, kemer ve benzeri şeyler gevşetilir. Şoka sebep olan şeyler ortadan kaldırılır. Bu bir kanama ise kanama durdurulur. Ağrı ise ağrı dindirilir.

Daha sonra hasta hastaneye sevkedilir.

BAYILMA

Hasta ve yaralının beyin fonksiyonlarının bir anlık durması ile kendinde olmama haline BAYILMA denir.

Bayılmaya Sebep Olan Olaylar:
Korku, beklenmeden alınan acı haber, yorgunluk, ani olarak gelen ağrı ve sancılar, havasız ve kötü koşullarda çalışma ve uzun süre sıcakta kalma gibi olaylardır.

Belirtileri:
Yüzde solgunluk, baş dönmesi, halsizlik, ciltte nem ve soğukluk, nefes almada güçlük çekme ve nabız yavaşlamasıdır.

İlk Yardım:
Hasta yatırılıp ayakları yukarıya kaldırılır. Hastanın vücudunu sıkan gömlek, kravat, kemer ve benzeri şeyler gevşetilir. Kolonya ve herhangi uyarıcı kokular koklatılır. Temiz hava alması sağlanır.

Ayıldıktan sonra açık bir bardak çay verilir.

YANIKLAR

Yanıkları vücuda bıraktığı hasara göre dört derecede sınıflandırmak mümkündür.

Birinci derecede yanıklar: Yalnız deri üzerinde meydana gelen yanıklardır.
İkinci derecede yanıklar: Deri üstü yanığı olup yanık yerde su kabarcıkları olmaktadır.
Üçüncü derecede yanıklar: Deri ile kemik arasındaki yumuşak dokunun zarar gördüğü yanıklardır.
Dördüncü derecede yanıklar: Derinin büyük zarar gördüğü bir yanıktır. Dokular özelliklerini tamamen yitirirler. Böyle bir yanığa maruz kalan bölgede iz kalmakta, tamamen iyileşmemektedir.

İlk Yardım:

1.

2.

3.

4.

5.

6.

KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALAR

KIRIKLAR

Kemiğin bütünlüğünün bozulmasına KIRIK denir. Kırık çeşitleri dört gruba ayrılır.

1.

2.

3.

Köprücük Kemiği Kırıklarında:
Omuzların her iki tarafı simit sargı sistemiyle sarılır. Sonra arkadan ve göğüsten sargı bezi geçirilir.

Kaburga Kemiği Kırıklarında :
Hastaya nefes verdirip geniş bir flaster veya sargı beziyle sarılmalıdır.

Omurga Kemiği Kırıklarında :
Hasta 3-4 kişi tarafından sarsılmadan bir sedye veya sert bir cismin üzerine yatırılır ve yaralı sedyeyle veya sert cisimle birlikte sargıyla bağlanarak hastanın hareket etmesi önlenir. Daha sonra en yakın sağlık kuruluşuna götürülür. Kırıklarda genel olarak yapılacak ilk yardım;

Belirtileri:
Ağrı, şişlik ve simetri bozukluğudur.

İlk Yardım:
Soğuk tatbik edilir. Ağrı varsa giderilir. Çıkık yer tespit edilir. Daha sonra en yakın sağlık kuruluşuna götürülür.

BURKULMA

Eklem başlarının zedelenmesine BURKULMA denir.

Belirtileri:
Şişme ve ağrı görülür. Eklemin hareket yeteneği kaybolur.

İlk Yardım:
Soğuk tatbik edilir. Burkulan eklem sarılır.

YARALANMALAR

Herhangi bir sebeple vücut doku bütünlüğünün bozulmasına YARALANMA denir.

Yara Çeşitleri

1.

2.

3.

PARMAK, EL VE KOLDA KOPMA VEYA YARALANMA GEÇİREN HASTALARDA İLK YARDIM SIRALAMASI

Kopma Bölgesine Yönelik Girişimler

• Her iki yara yüzü hiç bir mikrop giderici sıvı (Tentürdiyot, iyotlu bileşikler, alkol, serum) ve su ile yıkanmamalıdır.
• Pens, klemp veya dikiş materyali ile kanama durdurumu yapılmamalıdır.
• Kolun yukarı kısmına boğma işlemi yapılmalıdır. Güdük bölgesi dikiş atılarak kapatılmamalıdır.
• Kanama yalnızca yara yerine yapılacak baskılı bandaj ile durdurulmalıdır.

Kopmuş Parçanın Nakli

• Kopmuş parça nemli batın kompresi, gazlı bez veya temiz bir havluya sarılmalıdır.
• Temiz naylon torbaya konup ağzı bağlanmalıdır. (Torba delik olmamalıdır.)
• Ağzı bağlı torba, içinde %50 su , %50 buz olan geniş bir kaba konur. Kopmuş parça suyla temas etmemelidir.

Kısmi Kopmalar ve Dolaşımın Olmadığı Durumlar

• Tahta ile desteklenir.
• Baskılı bandaj yapılır.
• Buzlu su torbaları ile bölge sarılır (özellikle aşağı kısım).
• Hastanın operasyon için yalnızca 6 saati vardır.
• Hasta aç bırakılmalıdır.
• Hayati fonksiyonlara bakılır (solunum, dolaşım).
• Kanama bölgesine basınçlı bandaj yapılır.
• El ve Mikrocerrahi Hastanesi acil servisine haber verilir. (Tel: 0232-441 01 21)
• Yaralanma şekline göre yukarıdaki işlemler yapılır, hasta ve kopmuş kısım nakledilir.

ÖNEMLİ ORGAN YARALANMALARI

Üçe ayrılır:

1.

2.

3.

Baş Yaralanması:

Bu yaralanmalar başta bulunan göz, kulak ve burun yaralanmalarıdır. Bu yaralanmalarda yara temiz bir tamponla kapatılıp sarıldıktan sonra en kısa zamanda hastaneye kaldırılır.

Beyin Yaralanması:

Basit beyin yaralanmalarında şuur kaybı olur, bir müddet sonra şuur yerine gelir. Daha ağır darbelerde beyin parçalanır, şuur yerine gelmez ve ölüm ortaya çıkar.

Belirtileri:
Şuur kaybı, kusma, göz bebeklerinde büyüme, burun ve kulaktan su gelmesidir.

İlk Yardım:
Hasta sırtüstü yere yatırılır, başı yana çevrilir ve acile hastaneye sevk edilir.

Karın Yaralanmaları:

Karın yaralanmaları dış yüzeyde olabileceği gibi iç organlarda da olabilir.

Karın yaralanmalarında yara basit ve dış yüzeyde ise yaraya tampon uygulanarak steril gazlı bezle sıkıca sarılır.

Fakat bazı karın yaralanmalarında iç organlar dışarı çıkabilir. Böyle bir durum varsa dışarı çıkmış bağırsaklar içeriye konulmamalı, üzerine steril bir pansuman veya temiz bir çarşaf koyularak üstü kapatılmalı, daha sonra yaralı hastaneye sevkedilmelidir.

Karın yaralanması vücudun enine doğru ise; hastanın dizleri kırık ve içine çekik bir vaziyete getirilmelidir. Eğer yara vücudun boyuna ise; yaralının dizleri ileriye uzatılarak yatırılır.

Göğüs Yaralanmaları:

Yüzeysel göğüs yaralanmaları:

Cildin ve yumuşak dokunun yaralanmasıdır. Bu yaralanmada yara oksijenli su ile temizlenir, tampon yapılır ve steril gazlı bezle sıkıca sarılır.

Derin Göğüs Yaralanmaları:

Tehlikeli yaralanmalardır.

Belirtileri:
Göğüs civarı deliktir, ağızdan kan ve köpük gelir, nefes darlığı vardır, hastanın rengi soluk kül rengindedir. Hasta sırtüstü yatamaz.

İlk Yardım:
Göğüste delik varsa tampon ile kapatılır. Hava girmesini önlemek için flaster veya sargı beziyle hafif bir şekilde sarılır. Hasta oturur hale getirilerek soluk alması kolaylaştırılır. Şok durumu varsa ortadan kaldırılır. Daha sonra en yakın sağlık kuruluşuna sevkedilir.

ZEHİRLENMELER

Zehirlenmeler çok çeşitlidir. Solunu havasının 4/5 ‘i azot, 1/5 ‘i oksijendir. Oksijen eksilmesi veya oksijenin yerine kana başka bir gazın geçmesine gaz zehirlenmesi denir. Öksürme, gözyaşı, ani başlayan burun akıntısı gaz zehirlenmesi belirtisidir. Kimyevi zehirli gazlar ani şuur kaybına sebep olur. Boğucu tip gaz zehirlenmelerinde, zor soluma, halsizlik, baş dönmesi, morarma ve titreme gibi kısmen ve tümünü bir arada gösterebilen belirtiler vardır.

Gaz Zehirlenmelerinde İlk Yardım:

1.

2.

3.

4.

İlk Yardım:

1.

2.

3.

İlk Yardım:

1.

2.

3.

İlk Yardım:

1.

2.

3.

4.

5.

6.

KALP KRİZİ

Kalp krizi ölümle sonuçlanabilen önemli bir durumdur.

Belirtileri:
Kalp krizi geçirmekte olan kişi kesik kesik nefes alıp verir. Göğsünde bazen kola, boyna ve başa kadar ağrılar duyar. Arada bir şiddetli öksürükler de görülebilir. Bu arada köpüklü pembemsi balgam tükürür.

İlk Yardım:
En kısa zamanda doktor çağırılmalıdır. Kriz geçiren kişi kımıldatılmamalı, yarı yatar yarı oturur durumda dinlendirilmelidir. Hastayı sıkan elbisenin düğmeleri açılır. Kravatı, kemeri çıkartılmalı veya gevşetilmelidir. Doktor gelene kadar hasta teskin edilmelidir. Gerekli ise kalp masajı uygulanmalı, solunum durmuşsa suni solunum yaptırılmalıdır.

YABANCI CİSİM KAÇMASI

Göze Yabancı Cisim Kaçması:

Göz kesinlikle ovulmamalıdır. Gözler kapalı tutularak gözün yaşarmasını sağlayın o takdirde cisim yaşla birlikte çıkabilir. Eğer cisim buna rağmen gitmemişse üst göz kapağını kaldırarak cismi bir mendilin ucuyla almaya çalışın.

Buruna Bir Cismin Kaçması:

Yabancı cisim buruna kaçmışsa, açık olan deliği kapatarak hızla sümkürmelidir. Hiç kurcalamamak en iyisidir. Bir doktor özel aletiyle kolayca çıkarabilir.

Kulağa Yabancı Cisim Kaçması:

Kulağa kaçan cismin özelliklerine göre değişik tedaviler uygulanır. Kulağa bir böcek kaçmışsa bu önceden gliserin dökülerek öldürülür, daha sonra kulak yıkanır. Kaçan cisim hububat tanesi veya meyve çekirdeği ise, bunlar su çektiklerinde şişip büyüdüklerinden kesinlikle su kullanılmaz. Alkol veya gliserin gibi maddelerle kulak yıkanır.

Boğaza Yabancı Cisim Kaçması:

Kaçan cisim parmakla yetişilebilecek bir yerde ise parmak yardımıyla çıkarılır. Bu yabancı cisimlerin bir çoğu öksürük refleksi ile dışarıya atılır. Derinde bulunan cisimler tabip müdahalesi gerektirir.

BÖCEK ISIRMA ve SOKMALARI

Böcek ısırma ve sokmaları aşırı acıya, alerjik bir reaksiyona, iltahaplanmaya veya enfeksiyona yol açabilir. Doğru tedavi edilmezse ağır sonuçlara hatta ölüme yol açabilir. Alerjik bir reaksiyon yoksa son derece basit bir ilk yardım uygulanabilir. Alerjik reaksiyonlarda ısıran veya sokan böceğinin türünün belirlenmesi son derece önemlidir.

Belirtileri:

• Yaygın olarak görülen belirtiler; acı, şişme, sinirlilik, ateş, kızarıklık, kabartılar ve kaşınma.
• Aniden ortaya çıkan alerjik reaksiyonlar, halsizlik, endişe, baş ağrısı, nefes alma zorluğu (ısırık veya sokma nefes almayı engelleyecek bir yerdeyse büyük tehlike oluşturur), mide bulantısı, kusma, ishal.
• Karadul örümceğinin zehri sinir sistemini etkiler. Bu sebeple adele krampları ve sertleşmesi, terleme, nefes alma güçlüğü, mide bulantısı ve kusma olarak kendini gösterebilir.
• Kahverengi münzevi örümceği daha çok yerel poblemler oluşturur. Ancak ısırığın etrafında şiddetli deri hasarı, ülser hatta kangrene dahi yol açabilir.

İlk Yardım:

• Eğer bir iğne varsa tırnak veya bıçak yardımıyla deri yüzeyi kazınarak iğne çıkartılmalıdır. İğnedeki torbacık asla sıkılmamalıdır. Bu zehrin akmasına yol açabilir.
• Enfeksiyon olasılığını azaltmak için ısırık bölgesi sabunlu su, alkol veya amonyak ile temizlenmelidir.
• Bölgedeki takılar çıkartılmalıdır. Çünkü şişme meydana gelebilir ve en çok görülen durumdur.
• Isırılan yerin üzerine soğuk kompres yapılmalıdır. Bu şişmeyi ve ağrıyı azaltır, zehrin yayılmasını yavaşlatır.
• Daha ciddi durumlarda yılan sokması şeklinde tedavi edilir.
• Gerekliyse suni solunum ve kalp masajı uygulanabilir.
• Yaralı sakinleştirilmelidir.
• Doğru bir teşhis için mümkünse böceği yakalamadır. Ancak yaralanmamaya dikkat edilmeli.
• Ciddi örümcek ve akrep sokmalarında yapılacaklarsınırlıdır. Yara yeri temizlenmeli, yaralı şok yönünde tedavi edilmelidir. Sırt üstü ve hareketsiz yatırılmalı, sıcak tutulmalıdır. Zehiri yaradan asla emmeye ve yarayı kesmeye çalışmayın.